Κορονοϊός: Η ψυχολογία στην περίοδο της πανδημίας

Ξυπνάς ένα πρωί και ενημερώνεσαι πως το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα κορονοϊού βρίσκεται πλέον και στη χώρα σου. Και εκεί που σκεφτόσουν ότι είναι κάτι που βλέπεις μόνο στις ταινίες και δεν είναι δυνατόν να νοσήσει ολόκληρος ο πλανήτης, πως θα το σταματήσουν κάποιοι… κάποιοι άλλοι…, ξαφνικά ο ιός βρίσκεται και στην δική σου πόρτα και καλείσαι και εσύ να τον αντιμετωπίσεις.

Αφού λοιπόν αδειάζουν τα φαρμακεία από ιατρικές μάσκες, οινοπνεύματα και αντισηπτικά προϊόντα, σε μία προσπάθεια απεγνωσμένης αυτοπροστασίας και απόκτησης ελέγχου απέναντι στο άγνωστο, η χώρα ξαφνικά χωρίζεται σε δύο κατηγορίες ανθρώπων. Εκείνων που υπακούουν στις υποδείξεις των ειδικών και εκείνων που λειτουργούν αμυντικά και δε τις λαμβάνουν τόσο σοβαρά υπόψη, αρνούμενοι να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους.

Δεν περνά πολύς καιρός και η κρίση του κορονοϊού κηρύσσεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως “πανδημία”. Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε πλέον τον ιό αλλάζει.

Είναι πλέον μία αόρατη και άγνωστη απειλή για όλους, η οποία πρόκειται να αλλάξει τις ζωές μας. Συμβολίζει πρωτόγνωρες καταστάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ψυχολογία μας και ο καθένας από εμάς καλείται να τις διαχειριστεί προσωπικά.

Ξεκινούν σιγά σιγά να αναφέρονται οι λέξεις αυτοπροστασία, εγκλεισμός, αυτοαπομόνωση, αυτοπεριορισμός που σηματοδοτούν συνθήκες στις οποίες δε βρισκόμαστε κάθε μέρα. Και κάπου ανάμεσα σ’αυτές τις λέξεις ξεκινούν να κορυφώνονται μέσα μας συναισθήματα άγχους, αγωνίας, φόβου, ανησυχίας, εκνευρισμού και πανικού, καθώς οι συνθήκες αυτές συνεπάγονται την απώλεια της ελευθερίας, την αλλαγή των συνηθειών και την αβεβαιότητα για το μέλλον.

Η πανδημία αυτή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία δοκιμασία της ψυχικής μας υγείας και των ψυχικών μας αντοχών.

Ξαφνικά χρειάζεται να διαχειριστούμε πολλές διαφορετικές πτυχές της ζωής μας ταυτόχρονα γιατί καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε την υποχρεωτική αργία, τον περιορισμό ή την διακοπή των δραστηριοτήτων μας, ανατροπές στα σχέδια μας, την αλλαγή στις καθημερινές μας συνήθειες και τον περιορισμό των κοινωνικών μας επαφών, πράγματα τα οποία μας επηρεάζουν κοινωνικοσυναισθηματικά.

«Και αν κολλήσω;», «Και αν κολλήσω και πεθάνω;», «Αν πάθουν κάτι κακό οι αγαπημένοι μου;», «Αν χρειαστεί να μείνω μόνος σε καραντίνα στο νοσοκομείο;», «Θα τα καταφέρω;», «Θα τα καταφέρουν;». Σκέψεις φυσιολογικές που κατακλύζουν το μυαλό σε συνθήκες κρίσης και πανδημίας οι οποίες γεννιούνται από την αβεβαιότητα, την ανασφάλεια, το φόβο και την ανησυχία για τον εαυτό μας και τα αγαπημένα μας πρόσωπα.

Η πραγματικότητα όμως μας καλεί να δράσουμε και πολλές φορες οι αυτόματες συναισθηματικές αντιδράσεις μας απέναντι σε μία άγνωστη και αόρατη επί της ουσίας απειλή, είναι από τη μία η υποτίμηση, η αδιαφορία, η καχυποψία και η άρνηση του προβλήματος και από την άλλη, το άγχος, η αγωνία, ο πανικός και η ανησυχία για τον εαυτό και τους γύρω μας.

Η κοινωνική απομόνωση και η απώλεια της ελευθερίας που είναι αναγκαία για την αποφυγή της διασποράς του ιού, η αβεβαιότητα και η αλλαγή των συνηθειών μπορούν να επιδράσουν αρνητικά στην ψυχική μας υγεία. Το ότι δε μπορούμε να εκφράσουμε την αγάπη μας στους φίλους, στους συγγενείς και τους αγαπημένους μας με τους τρόπους που το κάναμε μέχρι πρότινος είναι ένα πρόβλημα που μπορεί να διαταράξει την σχέση μας με αυτούς.

Από την άλλη μεριά, ο στιγματισμός ανθρώπων ή και φυλών μπορεί να γίνει λάδι στη φωτιά για τις ήδη εύθραυστες σχέσεις που υπάρχουν ή που ξεκινούν να υπάρχουν. Ο φόβος στην προκειμένη κατάσταση μπορεί να συνδεθεί με ανθρώπους και όχι με τη νόσο αυτήν καθ’αυτήν. Εστιάζουμε δηλαδή την προσοχή μας στο να φοβόμαστε ανθρώπους και όχι στην προστασία μας από τη νόσο.

Τί μπορούμε να κάνουμε λοιπόν για να προσαρμοστούμε ομαλά στη νέα πραγματικότητα; Πώς δε θα γίνει ο κορονοϊός παρανοϊός;

  • Ενημερώσου υπεύθυνα! Το αντίδοτο του άγχους, του φόβου και του πανικού είναι η γνώση γι’αυτό το λόγο ενημερώσου υπεύθυνα. Υπάρχουν πάρα πολλές πηγές πληροφοριών που μας κατακλύζουν με διαφορετικές απόψεις επί του θέματος. Βρες μία αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης απ’όπου θα μπορείς να ενημερώνεσαι υπεύθυνα και περιόρισε τον χρόνο που ξοδεύεις διαβάζοντας και ακούγοντας ειδήσεις μέσα στην ημέρα.
  • Στιγματισμός ΣΤΟΠ! Όπου υπάρχει στίγμα, οι άνθρωποι για να αποφύγουν την διάκριση τείνουν να κρύβουν το πρόβλημα. Μη στιγματίζεις ανθρώπους ή φυλές. Στιγματίζοντας έναν άνθρωπο, στιγματίζεται και η οικογένεια, οι φίλοι και η κοινωνία στην οποία ζει. Αναρωτήσου λοιπόν, είναι αυτή η πραγματικότητα στην οποία θα ήθελες να ζεις ακόμη και όταν όλο αυτό περάσει; Θυμήσου ότι είμαστε όλοι μαζί απέναντι στη νόσο και ακόμη και αν κάποιος νοσήσει, τι διαφορετικό θα έχει από κάποιον άλλον όταν όλα θα έχουν περάσει; Στη θέση της κοινωνικής διάκρισης, μάθε να βλέπεις την πραγματικότητα. Ο φόβος, η καχυποψία και ο πανικός που σου προκαλεί ο στιγματισμός, μπορούν να εμποδίσουν την πρόληψη και την υπεύθυνη στάση σου απέναντι στον ιό.
  • Καλό μου internet! Η τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατηγορηθεί ότι μπορούν να φέρουν μοναξιά, όμως την περίοδο αυτού του αναγκαίου κατ’οίκον περιορισμού η τεχνολογία μπορεί να μας φανεί πολύ χρήσιμη. Το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μας καθιστούν ευκολότερο το να μένουμε στο σπίτι και να μη νιώθουμε αποκομμένοι και μόνοι από τους φίλους, τους συγγενείς και από την κοινωνία που ζούμε. Έτσι, μπορείς να έρχεσαι σε επαφή με τους αγαπημένους σου, να εργάζεσαι από το σπίτι και να κάνεις εξ’αποστάσεως μαθήματα σαν να βρίσκεσαι στον ίδιο χώρο με τους άλλους.
  • Φρόντισε τον εαυτό σου! Σε περιόδους που βιώνουμε έντονα αρνητικά συναισθήματα παραμελούμε τη σημασία των καθημερινών αναγκών που επηρεάζουν την ευημερία μας. Υιοθέτησε έναν υγιή τρόπο ζωής με καλό ύπνο, σωστή διατροφή, σωματική και πνευματική άσκηση και απέφυγε την κατανάλωση αλκοόλ, καπνίσματος και ουσιών.
  • Γέμισε τον χρόνο σου! Μένω στο σπίτι δε σημαίνει μένω μη παραγωγικός, μη δημιουργικός και αδρανής. Δες το σαν μια ευκαιρία να κάνεις τα πράγματα που μέχρι τώρα ανέβαλες λόγω του φόρτου της εργασίας και των υποχρεώσεων της καθημερινότητας σου. Μπορείς να περάσεις ποιοτικό χρόνο με την οικογένεια σου αν ζείτε στο ίδιο σπίτι και επίσης, να ασχοληθείς με δραστηριότητες που σε χαλαρώνουν και σου δίνουν χαρά όπως το να παρακολουθήσεις σειρές και ταινίες, να διαβάσεις βιβλία, να ακούσεις μουσική, να γράψεις, να μαγειρέψεις, να ασχοληθείς με την κηπουρική.

Παρότι οι εβδομάδες που έρχονται είναι αβέβαιες σχετικά με τη διασπορά του ιού, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε με σκοπό να την εμποδίσουμε. Κάπου εδώ ξεκινά η ατομική ευθύνη και η κοινωνική ευαισθησία του καθενός μας. Την περίοδο αυτή της πανδημίας, τα μέτρα σωματικής και κοινωνικής αποστασιοποίησης είναι αναγκαία καθώς μπορούν να σώσουν πολλές ζωές και έτσι το να κρατάς απόσταση σήμερα είναι ένδειξη υπευθυνότητας και φροντίδας ως προς τους συνανθρώπους σου. Επομένως, αποτελεί υποχρέωση του καθένα από εμάς απέναντι στον εαυτό μας, την οικογένεια μας, τους φίλους και τους αγαπημένους μας να τηρήσουμε τα απαραίτητα μέτρα προστασίας.

Αντιμετώπιζε την κάθε μέρα ξεχωριστά και μην αφήσεις το φόβο, την ανησυχία, τον πανικό, τον εκνευρισμό, την αγωνία και το άγχος να σε κυριεύσουν και να σου αποσπάσουν την προσοχή από τα μέτρα πρόληψης. Μη ξεχνάς ότι πρόκειται για μια έκτακτη κατάσταση η οποία δε θα διαρκέσει για πάντα και κάθε μέρα που περνά μας φέρνει πιο κοντά στο τέλος αυτής της επίπονης περιόδου. Ας προσπαθήσουμε αυτή τη δύσκολη για όλους μας κατάσταση να τη μετατρέψουμε σε μία ευκαιρία να γίνουμε περισσότερο υπεύθυνοι και αλληλέγγυοι.